28 de Agosto de 2026
Innovación
O Grupo Operativo SORTYX está a investigar unha tecnoloxía capaz de separar os espermatozoides que levan os cromosomas X e Y sen comprometer a súa viabilidade, co obxectivo de mellorar a planificación reprodutiva no sector porcino.
- O Grupo Operativo SORTYX está a investigar unha tecnoloxía capaz de separar os espermatozoides que levan os cromosomas X e Y sen comprometer a súa viabilidade, co obxectivo de mellorar a planificación reprodutiva no sector porcino.
- O proxecto combina microfluídica, simulación computacional e análise xenética para desenvolver un sistema de selección de esperma preciso, accesible e non invasivo.
- A iniciativa, de alcance suprarrexional, desenvolverase entre 2025 e 2028 en Castela e León e Cataluña.
A industria porcina afronta o reto de satisfacer a crecente demanda de alimentos dun xeito cada vez máis eficiente e sostible. Neste contexto, a mellora da planificación reprodutiva e a optimización da xestión das explotacións convertéronse en prioridades estratéxicas para aumentar a competitividade do sector, reducir custos e aproveitar mellor os recursos dispoñibles.
Con este obxectivo, creouse o Grupo Operativo (GO) SORTYX . Esta iniciativa céntrase no desenvolvemento dun sistema microfluídico innovador (que manipula con precisión líquidos en canais e estruturas de dimensións moi pequenas) capaz de seleccionar espermatozoides en función do seu cromosoma sexual (X ou Y). O proxecto combina ferramentas de biotecnoloxía, simulación computacional e análise xenética para ofrecer unha alternativa máis accesible e menos invasiva ás tecnoloxías dispoñibles na actualidade, contribuíndo a mellorar a eficiencia reprodutiva nas granxas de porcos.
Unha nova ferramenta para mellorar a reprodución nos porcos
O obxectivo principal de GO SORTYX é proporcionar unha ferramenta capaz de separar con precisión os espermatozoides que levan os cromosomas X e Y, mantendo a súa calidade e capacidade reprodutiva. Esta tecnoloxía ten como obxectivo abordar as limitacións dos métodos actuais, que se caracterizan polo seu alto custo, accesibilidade limitada e impacto potencial na viabilidade dos espermatozoides.
Os principais obxectivos do proxecto inclúen:
Caracterizar as diferenzas biolóxicas entre ambas as poboacións de espermatozoides.
Optimizar a eficiencia reprodutiva e a planificación da produción das explotacións.
Reducir os custos asociados cos sistemas actuais de sexado do esperma.
Promover a transferencia desta tecnoloxía ao sector porcino.
Microfluídica, simulación e análise xenética ao servizo do sector
A innovación de SORTYX reside no desenvolvemento dun dispositivo microfluídico fabricado con materiais biocompatibles que incorpora canles microscópicas e un sistema de eléctrodos capaz de xerar campos eléctricos controlados. Grazas a esta tecnoloxía, o proxecto pretende separar as poboacións de espermatozoides X e Y aproveitando as súas diferenzas fisicoquímicas. Para conseguilo, o GO está a desenvolver varias liñas de investigación, entre elas:
Estudo do potencial eléctrico , tamaño e calidade do esperma.
Deseño e optimización dun chip microfluídico mediante impresión 3D.
Desenvolvemento de simulacións por ordenador para optimizar o rendemento do dispositivo.
O sistema validouse empregando técnicas como a PCR (unha técnica de análise xenética que permite a identificación e cuantificación de ADN específico. Grazas a ela, os investigadores poden determinar con precisión a porcentaxe de espermatozoides con cromosomas X e Y), citometría de fluxo e ensaios biolóxicos.
Realización de probas en centros de inseminación artificial e validacións en condicións reais para verificar a súa eficacia reprodutiva.
Progreso inicial do proxecto
Aínda que SORTYX aínda se atopa nas súas primeiras fases de desenvolvemento, o proxecto xa alcanzou algúns fitos significativos. Entre os avances acadados ata o de agora están o desenvolvemento das primeiras ferramentas de validación do sistema e o deseño do prototipo inicial do dispositivo microfluídico.
Ademais, en colaboración coa Universidade de Zaragoza , tamén se optimizou o protocolo de análise de esperma mediante citometría de fluxo, un avance que permitirá unha validación máis precisa do funcionamento do sistema.
Segundo Alicia Canut, directora do Clúster de Produtores Porcinos Españois (i+Porc) , «xa se estableceu un protocolo para medir a porcentaxe da poboación de espermatozoides con cromosomas X e Y mediante PCR. Trátase dunha medida rápida e económica que nos permitirá validar o progreso do modelo en desenvolvemento».
Participantes e financiamento
O GO SORTYX está coordinado polo Clúster de Produtores Porcinos Españois (i+Porc) e as súas entidades beneficiarias son:
Ademais, participan como entidades colaboradoras a Universidade de Zaragoza (grupo interdisciplinar Tissue MicroEnvironment Laboratory - TME Lab) , Vector Horizon e o Instituto de Investigación Sanitaria de Aragón (IISA) .
En canto á colaboración entre os socios, Alicia Canut destaca que "todas as institucións participantes teñen unha ampla experiencia tanto no sector como na participación en proxectos de I+D, polo que a colaboración foi fluída e a investigación pode avanzar a bo ritmo, de acordo cos prazos previstos".
O proxecto ten carácter suprarrexional, desenvolverase entre 2025 e 2028 en Castela e León e Cataluña e conta cun orzamento de 600.000 euros , financiados polo Feader no marco do Plan Estratéxico da PAC (PEPAC) 2023-2027 .